Toaltied vertelt over het biezundere Westerketiers

Afdrukken

EULIEKOEKEN-COOKIES-DOLLARS - DEC 2018


Domt is t weer tied veur euliekoeken en gelukkeg smoaken die altied best. Gien wonder traauwens, met zo’n mooie noam: euliekoek. Ien t dikke woordenboek van Ter Laan uut 1929 wordt het woord vertoald met: ‘oliekoek’. Bliekboar wer dat toen zo zeid ien t Nederlands; ‘oliekoek’ ien plak van ‘oliebol’.
Het woord koek is al old en we kommen t ok tegen ien n slim nijschiereg boek van toalvraauw Nicoline van der Sijs uut 2009: Yankees, cookies en dollars. De invloed van het Nederlands op de Noord-Amerikaanse talen. Zij besprekt tegen de 250 Amerikoanse woorden met Nederlandse wortels; vanòf de tied dat New York nog Nieuw-Amsterdam hiette en Peter Stuyvesant uut West-Stellingwaarf doar gouverneur waas.
n Mooi veurbeeld van n Amerikoans woord met zukke Nederlandse wortels is: ‘boss’ (ok de bijnoam van meziekman Bruce Springsteen). Het komt van t woord ‘baas’, mor dan op zien Grunnegs, of misschien beter, op zien Nedersaksisch. Wij zeggen ‘boas’ en die klaank zit nog krekt zo ien t woord ‘boss’. t Zulfde bij t Amerikoanse ‘dollar’; t komt van t Nederlandse ‘daalder’, mor dan uutsproken ien t plat: ‘doalder / doaler’.
De ‘oa-klaank’ van ‘boas’ en ‘doalder’ zo as die nog altied ien t Grunnegs zit en vroeger ok ien t Hollands zat, bleef dus ien t Amerikoans.
Afdrukken

ZEUVEN - SEPT 2018

Het is al weer september, de zeuvende moand, teminnent dat waas hiel vroeger zo en doar is dizze moand noar nuumd. Oktober waas de achtste, november de negende en december de tiende – wel ooit Fraans of Letien op school had het, komt dit misschien nog bekend veur. Nijjoar begon toen op 1 meert en juust doarom het feberwoarie mor 28 of hooguut 29 doagen.
Zeuven is n biezunder getal, veur summegen zulfs n heileg getal: zeker veur goenend die opgruid bennen op Zeuvenhuzen en geboren bennen ien september . . .
Spieteg genogt is ‘zeuven’, krekt as ‘vief’, n woord wat veraandert noar ‘zeven’ of noar ‘vijf’. Rekenen leren we op school en doar gijt het ien t Hollands en bv. de toavels goan op zien Hollands en niet op zien Grunnegs. Voak zeggen we doarom gien: vief keer zeuven is viefendarteg, mor wordt het vijf keer zeven is vijfendertig.
Juust omdat de noamen van e getallen zo bij school heuren, zeggen veul mensen n huusnummer, tillefoonnummer, postcode en zuks op zien Hollands. Ons grootolders zeden vast nog: twee keer zeuven is ‘vittien’, wij zeggen tegenwoordeg meest ‘veertien’. En de getallen doar veur en doarnoa veraandern van ‘dartien’ en ‘vieftien’ noar ‘dertien’ en ‘vijftien’.
Afdrukken

PLAT, NEDERSAKSISCH EN SAKSISCH Okt. 2018

n Dikke week leden, op 10 oktober, ging grif bij veul van jim de vlag uut want over t Nedersaksisch wer die dag n convenant tekend ien Zwolle want: ‘ons eigen toal is n verriekeng veur t Nederlands cultureel aarfgoed.’ Der kommen nogal wat stoere woorden an te pas, zo as ‘cultureel aarfgoed’ en ‘convenant’, mor ien goed Grunnegs komt het der op del dat ons eigen toal belaangriek is en dat over t behold doarvan òfsproaken moakt bennen. Ien elks geval is t goed dat der veul aandacht veur ons eigen toal is; ons toal is nou ien t nijs en wel wiet blift doar nog laang aandacht veur.
Het is n mooi woord: Nedersaksisch, t geft geliek aan dat t Grunnegs niet op hum zulf stijt mor heurt bij n hiel groot gebied. De Streektoal gijt tot ver Duutslaand ien en dat zien we meteen an e noam van t bondslaand wat tegen Grunnen, Drenthe en Twente aan lijt: Nedersaksen (Niedersachsen). Meer noar t zuud-oosten lijt Saksen-Anhalt (Sachsen-Anhalt) en nog verderop lijt e deelstoat Saksen (Sachsen). Eileks moeten we vanòf Saksen weer ons kaant uutgoan, zeg mor van hoog noar leeg, om bij ons buren ien Nedersaksen uut te kommen.
Zo wordt duudlek woar de noam van e toal votkomt, het Nedersaksisch is Leeg-Saksisch, krekt zo as Platt-Duuts wat aans is as Hoog-Duuts. Traauwens, wij zeggen tegen ons toal ok voak dat we plat proaten. En dat doen we, zeker noa 10 oktober bennen we groots op plat!

Westerketier ien beeld

T shirt bestellen